دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

238

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

ابريشم داشت ، آرداس ( Ardass ) ، آرداست ( Ardaset ) و كانارى ( قنارى - ( Canaree و ميزان آن هم حدود 60000 من بود ولى در سال 1618 م . فقط 30000 من حاصل شد چون اين منطقه « بر اثر جنگهاى اخير خراب و ويران شده بود » و هر من آن 220 شاهى ارزش داشت « 1 » ؛ گيلان كه در مناطق مختلف آن مثل لاهيجان ، رشت ابريشم توليد مىشد و ميزان آن حدود 81000 من بود كه از قرار منى بين 220 و 236 شاهى فروخته مىشد ؛ مازندران با محصول 57000 من و هر من آن به ارزش 200 شاهى ؛ و خراسان با ميزان 34000 من ابريشم مرغوب كه براى صدور به اروپا نامناسب بود ولى مقدار قابل اعتنايى از آن از راه خشكى به هند ( از راه لاهور ) و يا با كشتى از هرمز به سند صادر مىشد و هر من آن بين 350 و 360 شاهى ارزش داشت . مقدارى از ابريشم هم در كرمان ، يزد و چند جاى ديگر توليد مىشد . پس طبق ارزيابى ، مقدار كل ابريشم توليدى ايران 232000 من ( 2900000 پوند يا 125 تن ) بود كه يك‌سوم آن براى قاليبافى و منسوجات به مصرف داخلى مىرسيد . منسوجات حاوى مخمل يزد و كاشان در رنگهاى مختلف بود و هر قواره 4 / 3 6 ياردى آن به ارزش 120 و 200 شاهى به فروش مىرفت و نيز انواع ساتن ، حرير و تافته با ميزان قابل اعتنا كه معمولا 26 اينچ پهنا و 4 / 3 6 يا رد درازا داشت و بهاى هر طاقه آن 48 شاهى بود . تافته ايران شبيه انواع تافته‌هاى اروپائى بود ولى ساير منسوجات كيفيتى پائين داشت . پارچه‌هاى زربفت و نقره‌بافت در اصفهان ، كاشان و خراسان توليد مىشد و برحسب كيفيت و كار ارزش آن از 200 تا 2000 شاهى در نوسان بود . پادزهر از كرمان ، فيروزه از خراسان كه در انحصار دربار بود ، غاليه ، ترياك كه بهتر از محصول هند بود ، و انواع ميوه‌هاى گردوئى و ميوه‌ها نظير گردو ، پسته ، بادام ، آلو ، كشمش و خرما از محصولات صادراتى ايران بودند . در ميان اجناسى كه به هند مىرفت بايد از روناس براى استفاده در رنگ قرمز نام برد كه در اطراف اردبيل به عمل مىآمد ولى در اصفهان پرداخت مىشد و هر من آن 10 شاهى ارزش داشت و مقدار قابل‌ملاحظه‌اى از آن از راه قندهار به هند صادر مىشد ؛ شوره كه بيشتر در لار بدست مىآمد و در انحصار دربار و صدور آن قدغن بود ؛ مرواريد كه در بحرين صيد و بهترين آنها براى شاه اهدا مىشد و اين مرواريد بهتر از هر نوع مرواريد جهان بود ؛ گلاب كه هر 5 / 1 گالن آن 2 / 1 6 شاهى ارزش داشت و ساير عطريات كه در كنار ابريشم و منسوجات ذكر شده‌اند . در ميان امتعه انگليس قابل فروش در ايران قبل از همه پارچه‌هاى آن بود كه يا پارچه‌هاى پهن

--> ( 1 ) - معمولا يك من معادل 2 / 1 12 پوند ، يك شاهى معادل 5 پنس و يك تومان معادل 3 ليره و 10 سنت بود .